Ὀρθόδοξη Θεολογία

 
Έκδοσις ακριβὴς της ορθοδόξου πίστεως.

του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού

 
 
 
 
 
6η σελίδα
 
||

θαλασσινό νερό καθαρίζει και διϋλίζεται μέσα στη γη, και έτσι γίνεται γλυκό.

οὕτω γλυκαίνεται. Εἰ δὲ ὁ τόπος, ὅθεν ἡ πηγὴ ἀναδίδοται, τύχοι

Αν όμως το έδαφος του τόπου, απ όπου πηγάζει το νερό, είναι πικρό ή

πικρὸς ἢ ἁλμυρός, πρὸς τὴν γῆν καὶ τὸ ὕδωρ ἀνάγεται. Στενούμενον

αλμυρό, τότε και το νερό είναι ανάλογο με το χώμα. Συχνά, επίσης, επειδή το  

δὲ πολλάκις τὸ ὕδωρ καὶ βίᾳ ῥηγνύμενον θερμαίνεται, κἀντεῦθεν τὰ

νερό συμπιέζεται και εκτινάσσεται με πίεση, γίνεται ζεστό, και έτσι πηγάζουν

αὐτοφυῆ θερμὰ ἀνάγονται ὕδατα. Τῷ οὖν θείῳ προστάγματι

τα φυσικά θερμά νερά. Με εντολή, λοιπόν, του Θεού υπάρχουν κοιλώματα

κοιλώματα ἐν τῇ γῇ γεγόνασι, καὶ οὕτως εἰς τὰς συναγωγὰς αὐτῶν

στη γη, και μ αυτόν τον τρόπο τα νερά συγκεντρώθηκαν στις δεξαμενές τους·

συνήχθη τὰ ὕδατα· ἐντεῦθεν καὶ τὰ ὄρη γεγόνασι.  

από εκεί δημιουργήθηκαν και τα βουνά.

 

Πρώτῳ τοίνυν τῷ ὕδατι προσέταξεν ὁ Θεὸς ἐξαγαγεῖν ψυχὴν

Πρώτα στο νερό, λοιπόν, έδωσε εντολή ο Θεός να βγάλει ζωντανούς

ζῶσαν, ἐπειδὴ ἤμελλε δι᾿ ὕδατος καὶ τοῦ ἐν ἀρχῇ ἐπιφερομένου τοῖς

οργανισμούς, επειδή επρόκειτο ν ανακαινίσει τον άνθρωπο με το νερό και

ὕδασιν Ἁγίου Πνεύματος ἀνακαινίζειν τὸν ἄνθρωπον. Τοῦτο γὰρ ὁ

με το Άγιο Πνεύμα, το οποίο στην αρχή της δημιουργίας κινούνταν πάνω από

θεῖος ἔφη  Βασίλειος. ᾿Εξήγαγε δὲ ζῷα μικρά τε καὶ μεγάλα, κήτη,

τα νερά. Αυτό βέβαια το είπε ο Μέγας Βασίλειος. Και έβγαλε το νερό μικρά

δράκοντας, ἰχθύας ἐν τοῖς ὕδασιν ἕρποντας καὶ πετεινὰ πτερωτά.

και μεγάλα ζώα, θαλάσσια κήτη, δράκοντες, ιχθείς που έρπουν μέσα στα

Διὰ τῶν πετεινῶν οὖν συνάπτεται τό τε ὕδωρ καὶ ἡ γῆ καὶ ὁ ἀήρ·

νερά και πτηνά που πετούν. Με τα πτηνά συνδέονται το νερό, η ξηρά και ο

ἐξ ὑδάτων μὲν γὰρ ταῦτα γέγονεν, ἐν τῇ γῇ δὲ διατρίβει καὶ ἐν ἀέρι

αέρας· διότι αυτά προήλθαν από τα νερά, ζουν στην ξηρά και πετούν στον

ἵπταται. Κάλλιστον δὲ στοιχεῖον τὸ ὕδωρ καὶ πολύχρηστον καὶ

αέρα. Το νερό μάλιστα είναι το πιο ωραίο στοιχείο της φύσεως και πολύ

ῥύπου καθάρσιον, οὐ μόνον μὲν σωματικοῦ, καὶ ψυχικοῦ δέ,

χρήσιμο· καθαρίζει, όχι μόνον τη σωματική βρωμιά, αλλά και την ψυχική,

εἰ προσλάβοι τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος.   

εφόσον δεχθεί τη χάρη του Αγίου Πνεύματος.

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23. Περὶ πελαγῶν

Για τα πελάγη

 

 

Διαδέχεται τὸ Αἰγαῖον πέλαγος ῾Ελλήσποντος, λήγων εἰς ῎Αβυδον

Ο Ελλήσποντος, που τελειώνει στην Άβυδο και τη Σηστό, διαδέχεται το

καὶ Σηστόν· εἶτα ἡ Προποντὶς, λήγουσα εἰς Χαλκηδόνα καὶ

Αιγαίο πέλαγος. Έπειτα είναι η Προποντίδα, η οποία καταλήγει στη

Βυζάντιον, ἔνθα τὰ στενά, ἀφ᾿ ὧν ὁ Πόντος ἄρχεται· εἶτα ἡ Μαιῶτις

Χαλκηδόνα και το Βυζάντιο, όπου είναι τα στενά από τα οποία αρχίζει ο

λίμνη. Πάλιν δὲ ἀπ᾿ ἀρχῆς Εὐρώπης καὶ Λιβύης ᾿Ιβηρικὸν, τὸ ἀπὸ

Πόντος. Ακολουθεί η λίμνη Μαιώτις. Επίσης, στην άκρη της Ευρώπης και της

Στηλῶν εἰς Πυρήνην τὸ ὄρος· Λιγυστικὸν δὲ, τὸ ἕως τῶν τῆς

Λιβύης είναι το Ιβηρικό πέλαγος, από τις Στήλες του Ηρακλή έως τα

Πυρηναία Όρη. Μετά είναι το Λιγυστικό πέλαγος, που φθάνει στα πέρατα της

Τυρρηνίας περάτων·  Σαρδώνιον δὲ, τὸ ὑπὲρ τὴν Σαρδὼ, νεῦον

Τυρηνίας. Μετά είναι το Σαρδόνιο πέλαγος, πάνω από την Σαρδηνία, και

πρὸς τὴν Λιβύην κάτω· Τυρρηνικὸν δὲ, τὸ μέχρι Σικελίας λῆγον,

εκτείνεται κάτω προς τη Λιβύη· το Τυρρηνικό πέλαγος επίσης, που

ἀρχόμενον ἀπὸ τῶν τῆς Λιγυστικῆς ἄκρων· εἶτα Λιβυκόν· εἶτα

καταλήγει στη Σαρδηνία και αρχίζει από τα όρια της Λιγυστικής· έπειτα το

Κρητικὸν καὶ Σικελικὸν καὶ ᾿Ιόνιον καὶ ῎Αδριον, τὸ δὲ ἀνακεχυμένον

Λυβικό πέλαγος· κατόπιν το Κρητικό, της Σικελίας, το Ιόνιο, της Αδριατικής,

ἐκ τοῦ Σικελικοῦ πελάγους, ὃν καλοῦσιν Κορινθιακὸν κόλπον, ἤτοι

που απλώνεται στο πέλαγος της Σικελίας και που το ονομάζουν Κορινθιακό

᾿Αλκυονίδα θάλασσαν. Τῷ δὲ Σουνίῳ καὶ Σκυλλαίῳ περιεχόμενον

κόλπο ή Αλκυονίδα θάλασσα. Μετά είναι το Σαρωνικό πέλαγος, μεταξύ του

πέλαγος, Σαρωνικόν· εἶτα Μυρτῷον καὶ ᾿Ικάριον, ἐν ᾧ αἱ Κυκλάδες·

Σουνίου και του Σκυλλαίου· ακολουθεί το Μυρτώο και Ικάριο πέλαγος, όπου

εἶτα Καρπάθιον καὶ Παμφύλιον καὶ Αἰγύπτιον. ῾Υπὲρ δὲ τὸ ᾿Ικάριον

βρίσκονται οι Κυκλάδες. Έπειτα είναι το Καρπάθιο, Παμφύλιο και Αιγυπτιακό

ἑξῆς ἀναχεῖται τὸ  Αἰγαῖον. ῎Εστι δὲ ὁ τῆς Εὐρώπης παράπλους ἀπὸ

πέλαγος. Ο παράπλους της Ευρώπης από τις εκβολές του ποταμού Τάναη

Τανάιδος ποταμοῦ ἐκβολῶν ἕως ῾Ηρακλέους στηλῶν στάδια Ϛθψθ΄·

(=Δον) έως τις Ηράκλειες στήλες είναι εξακόσια εννέα χιλιάδες επτακόσια

τῆς δὲ Λιβύης ἀπὸ Τίγγεως ἕως στόματος Κανωβικοῦ στάδια βθσνβ΄·

εννέα στάδια· ο παράπλους της Λιβύης από τη Τίγγη (=Ταγγέρη) έως την

είσοδο του Κανώβου (=Αβουκίρ) είναι διακόσια εννέα χιλιάδες διακόσια

τῆς δὲ ᾿Ασίας ἀπὸ Κανώβου ἕως Τανάιδος ποταμοῦ μετὰ τῶν

πενήντα δύο στάδια. Ο περίπλους της Ασίας από τον Κάνωβο έως τον ποταμό

κόλπων ὁ παράπλους στάδια δρια΄. ῾Ομοῦ παράλιος σὺν κόλποις τῆς

Τανάη με τις ακτές των κόλπων είναι τέσσερις χιλιάδες εκατόν ένδεκα στάδια.

καθ᾿ ἡμᾶς οἰκουμένης στάδια ιγθοβ΄.

Παρόμοια, ο περίπλους όλης της οικουμένης μαζί με το μήκος των ακτών

είναι ένα εκατομμύριο τριακόσιες εννέα χιλιάδες και εβδομήντα δύο στάδια.

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 24. Περὶ γῆς καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς.

Για τη γη και για όσα προέρχονται απ αυτήν.

 

 

 ῾Η γῆ ἓν τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐστὶ ξηρόν τε καὶ ψυχρὸν καὶ

Η γη είναι ένα από τέσσερα στοιχεία της φύσεως· είναι ξηρό, ψυχρό, βαρύ

βαρὺ καὶ ἀκίνητον, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τῇ

και ακίνητο. Ο Θεός τη δημιούργησε από το μηδέν την πρώτη ημέρα της

πρώτῃ ἡμέρᾳ παρηγμένον. "᾿Εν ἀρχῇ" γάρ, φησίν, "ἐποίησεν ὁ Θεὸς

δημιουργίας. Διότι, (η Γραφή) λέει ο Θεός δημιούργησε στην αρχή τον

τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν", ἧς τὴν ἕδραν καὶ τὴν βάσιν οὐδεὶς τῶν

ουρανό και τη γη· και κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίζει τη θέση και

ἀνθρώπων εἰπεῖν δεδύνηται. Οἱ μὲν γὰρ ἐπὶ ὑδάτων φασὶν ἡδράσθαι

τη βάση της γης. Άλλοι λένε ότι έχει στηριχθεί και σταθεροποιηθεί πάνω στα

καὶ πεπῆχθαι αὐτήν, ὥς φησιν ὁ θεῖος Δαυίδ· "Τῷ στερεώσαντι τὴν

νερά, όπως λέει ο προφήτης Δαβίδ: Αυτός που τη στερέωσε πάνω στα

γῆν ἐπὶ τῶν ὑδάτων", οἱ δὲ ἐπὶ τοῦ ἀέρος. ῎Αλλος δέ φησιν·

νερά· άλλοι πάλι λένε ότι στηρίζεται στον αέρα. Και άλλος λέει: Αυτός που

"῾Ο ἑδράσας τὴν γῆν ἐπ᾿ οὐδενός". Καὶ πάλιν ὁ θεηγόρος Δαυὶδ ὡς ἐκ

στήριξε τη γη πάνω στο τίποτε. Και πάλι ο προφήτης Δαβίδ λέει για

προσώπου τοῦ Δημιουργοῦ· "᾿Εγώ", φησίν, "ἐστερέωσα τοὺς στύλους

λογαριασμό του Δημιουργού: Εγώ στήριξα τους στύλους της γης· και με τη

αὐτῆς", τὴν συνεκτικὴν αὐτῆς δύναμιν στύλους ὀνομάσας. Τὸ δὲ "ἐπὶ

λέξη "στύλοι" εννοεί τα θεμέλιά της που την συγκρατούν. Η φράση πάλι

θαλασσῶν ἐθεμελίωσεν αὐτὴν" δηλοῖ τὸ πανταχόθεν περικεχύσθαι

θεμελίωσε τη γη στις θάλασσες εννοεί ότι η γη περιβάλλεται από παντού

τῇ γῇ τὴν τοῦ ὕδατος φύσιν. Κἂν οὖν ἐφ᾿ ἑαυτῆς, κἂν ἐπὶ ἀέρος, κἂν

με νερά. Έτσι, είτε δεχθούμε ότι η γη στηρίζεται στον εαυτό της, είτε στον

ἐπὶ ὑδάτων, κἂν ἐπ᾿ οὐδενὸς δῶμεν ἡδράσθαι αὐτήν, χρὴ μὴ

αέρα, είτε στα νερά, είτε πάνω σε τίποτε, πρέπει να μην απομακρυνθούμε

ἀφίστασθαι τῆς εὐσεβοῦς ἐννοίας, ἀλλὰ πάντα ὁμοῦ συγκρατεῖσθαι,

από τον ευσεβή λογισμό, αλλά να ομολογούμε ότι η δύναμη του Δημιουργού

ὁμολογεῖν καὶ συνέχεσθαι τῇ δυνάμει τοῦ κτίσαντος.    

είναι που τα συγκρατεί όλα και τα συντηρεί.

 

᾿Εν ἀρχῇ μὲν οὖν, καθώς φησιν ἡ θεία Γραφή, ὑπὸ ὑδάτων

Στην αρχή, λοιπόν, όπως μας λέει η Αγία Γραφή, η γη καλυπτόταν από νερά

ἐκαλύπτετο καὶ ἀκατασκεύαστος, ἤτοι ἀκόσμητος ἦν. Τοῦ δὲ Θεοῦ

και ήταν αδιαμόρφωτη, δηλαδή αστόλιστη. Όταν όμως έδωσε εντολή ο Θεός,

προστάξαντος τὰ τῶν ὑδάτων δοχεῖα γεγόνασι, καὶ τότε τὰ ὄρη

σχηματίσθηκαν οι δεξαμενές των νερών και τότε φάνηκαν τα βουνά.

ὑπῆρξαν, τῷ τε θείῳ προστάγματι τὸν οἰκεῖον ἀνείληφε κόσμον

Με τη θεία εντολή, η γη πήρε τον κατάλληλο στολισμό της, αφού ομόρφυνε

παντοδαπέσι χλόαις καὶ φυτοῖς ὡραϊσθεῖσα, οἷς τὸ θεῖον ἐνέθηκε

με κάθε είδους χόρτα και φυτά. Μέσα σ αυτά ο Θεός, με εντολή του,

πρόσταγμα δύναμιν αὐξητικήν τε καὶ θρεπτικὴν καὶ σπερματικὴν,

έβαλε την αυξητική, θρεπτική και αναπαραγωγική δύναμη, που γεννά τα

ἤτοι ὁμοίου γεννητικήν.

ίδια είδη.

 

᾿Εξήγαγε δὲ τοῦ Δημιουργοῦ κελεύσαντος καὶ παντοῖα γένη ζῴων

Επίσης, με πρόσταγμα του Δημιουργού, η γη έδωσε κάθε είδους ζώα, ερπετά,

ἑρπετῶν τε καὶ θηρίων καὶ κτηνῶν. Πάντα μὲν πρὸς τὴν τοῦ

θηρία και κτήνη. Όλα, βέβαια, έγιναν για να τα έχει ο άνθρωπος στην

ἀνθρώπου εὔκαιρον χρῆσιν, ἀλλὰ τούτων τὰ μὲν πρὸς βρῶσιν, οἷον

αναγκαία χρήση· άλλα απ αυτά να τα έχει για φαγητό, όπως ελάφια, πρόβατα,

ἐλάφους, πρόβατα, δορκάδας καὶ τὰ τοιαῦτα, τὰ δὲ πρὸς διακονίαν,

ζαρκάδια και παρόμοια· άλλα να τα έχει για να τον υπηρετούν, όπως καμήλες,

οἷον καμήλους, βοῦς, ἵππους, ὄνους καὶ τὰ τοιαῦτα, τὰ δὲ πρὸς

βόδια, άλογα, γαϊδούρια και τα όμοια· και άλλα να τα έχει για διασκέδαση,

τέρψιν οἷον πιθήκους, καὶ τῶν ὀρνέων κίσσας τε καὶ ψιττακοὺς καὶ

όπως τους πίθηκους και από τα πτηνά τις καρακάξες, τους παπαγάλους και

τὰ τοιαῦτα· καὶ τῶν φυτῶν δὲ καὶ βοτανῶν τὰ μὲν κάρπιμα καὶ

τα παρόμοια. Από τα φυτά και τα βότανα, άλλα είναι καρποφόρα και

ἐδώδιμα, τὰ δὲ εὐώδη καὶ ἀνθηρὰ πρὸς τέρψιν ἡμῖν δεδωρημένα, οἷον

φαγώσιμα, άλλα ευωδιαστά και ανθοστόλιστα, τα οποία μας έχουν δοθεί ως

τὸ ῥόδον καὶ τὰ τοιαῦτα, τὰ δὲ πρὸς νοσημάτων ἴασιν. Οὐκ ἔστι γὰρ

δώρα όπως τα τριαντάφυλλα και τα όμοια, και άλλα για θεραπεία από

οὐδὲν ζῷον, οὐδὲ φυτόν, ἐν ᾧ οὐκ ἐνέργειάν τινα τῇ τῶν ἀνθρώπων

ασθένειες. Διότι δεν υπάρχει κανένα ζώο ούτε φυτό, μέσα στο οποίο ο

χρείᾳ χρησιμεύουσαν ὁ Δημιουργὸς ἐναπέθετο. Ὁ γὰρ τὰ πάντα

Δημιουργός δεν έβαλε κάποια χρήσιμη ενέργεια για τις ανάγκες των

πρὶν γενέσεως αὐτῶν ἐπιστάμενος εἰδώς, ὡς μέλλει ἐν αὐτεξουσίῳ

ανθρώπων. Διότι ο Θεός, επειδή τα γνώριζε όλα πριν τα δημιουργήσει και

παραβάσει ὁ ἄνθρωπος γενέσθαι καὶ τῇ φθορᾷ παραδίδοσθαι, πάντα

γνώριζε επίσης ότι ο άνθρωπος πρόκειται θεληματικά να γίνει παραβάτης και

πρὸς εὔκαιρον χρῆσιν αὐτοῦ, τά τε ἐν τῷ στερεώματι τά τε ἐν τῇ γῇ

να παραδοθεί στη φθορά, τα δημιούργησε όλα αυτά που υπάρχουν στο

καὶ τὰ ἐν ὕδασιν ἔκτισε.  

στερέωμα, στη γη και το νερό για να χρησιμοποιεί ο άνθρωπος κατάλληλα.

 

Πρὸ μὲν οὖν τῆς παραβάσεως, πάντα ὑποχείρια τῷ ἀνθρώπῳ ἦν·

Πριν, λοιπόν, από την παράβαση, όλα ήταν στην εξουσία του ανθρώπου,

ἄρχοντα γὰρ αὐτὸν κατέστησεν ὁ Θεὸς πάντων τῶν ἐν τῇ γῇ καὶ

καθώς ο Θεός τον είχε καταστήσει άρχοντα όλων των κτισμάτων και της γης

τῶν ἐν τοῖς ὕδασι. Καὶ ὁ ὄφις δὲ συνήθης τῷ ἀνθρώπῳ ἦν, μᾶλλον

και των υδάτων. Και το φίδι μάλιστα ήταν εξοικειωμένο με τον άνθρωπο και

τῶν ἄλλων αὐτῷ προσερχόμενος καὶ τερπνοῖς προσομιλῶν τοῖς

τον πλησίαζε περισσότερο από τα άλλα ζώα και με ευχάριστες κινήσεις του

κινήμασιν. ῞Οθεν δι᾿ αὐτοῦ τὴν κακίστην ὁ ἀρχέκακος Διάβολος

σώματός του τον διασκέδαζε. Γι αυτό ο αρχέκακος Διάβολος μέσω αυτού

ὑποθήκην τοῖς προπάτορσιν εἰσηγήσατο. Καὶ ἡ γῆ δὲ αὐτομάτη τοὺς

εισηγήθηκε στους προπάτορες τη χειρότερη συμβουλή. Η γη πάλι αυτόματα  

καρποὺς ἔφερε πρὸς χρείαν τῶν ὑποχειρίων αὐτῷ ζῴων, καὶ οὔτε

παρήγαγε καρπούς για τις ανάγκες των ζώων που ήταν στην εξουσία του, και

ὄμβρος ἦν τῇ γῇ οὔτε χειμών. Μετὰ δὲ τὴν παράβασιν, ἡνίκα

ούτε βροχή υπήρχε στη γη ούτε κακοκαιρία. Μετά την παράβαση όμως,

"παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς",

όταν μπλέχτηκε με τα ανόητα ζώα και έγινε όμοιος μ αυτά, έκανε ώστε

ἄρχειν ἐν ἑαυτῷ τὴν ἄλογον ἐπιθυμίαν τοῦ λογικοῦ νοῦ

η παράλογη επιθυμία να εξουσιάζει το λογικό νου του, διότι παράκουσε

παρασκευάσας, παρήκοος τῆς τοῦ Δεσπότου ἐντολῆς γενόμενος,

την εντολή του Δεσπότου. Τότε, η κτίση που ήταν κάτω από την εξουσία

ἐπανέστη τῷ ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ χειροτονηθέντι ἄρχοντι

του ανθρώπου, καθώς είχε ορισθεί άρχοντάς της από το Δημιουργό,

ἡ ὑποχείριος κτίσις, καί ἐτάγη ἐν ἱδρῶτι ἐργάζεσθαι τὴν γῆν, ἐξ ἧς

επαναστάτησε εναντίον του· έτσι πήρε την εντολή να εργάζεται με ιδρώτα

ἐλήφθη. 

τη γη, από την οποία προήλθε.

 

᾿Αλλ᾿ οὐδὲ νῦν ἄχρηστος ἡ τῶν θηρίων χρῆσις ἐκφοβοῦσα καὶ πρὸς

Αλλά και η τωρινή χρησιμότητα των θηρίων δεν είναι χωρίς ωφέλεια, διότι  

ἐπίγνωσιν καὶ ἐπίκλησιν τοῦ πεποιηκότος φέρουσα Θεοῦ. Καὶ ἡ

μας προκαλούν φόβο και μας οδηγούν στην επίκληση της βοήθειας του Θεού.

ἄκανθα δὲ μετὰ τὴν παράβασιν ἐξεφύη τῆς γῆς κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου

Και τα αγκάθια ακόμη που, σύμφωνα με απόφαση του Κυρίου, φύτρωσαν από

ἀπόφασιν, μεθ᾿ ἣν συνεζεύχθη καὶ τῇ ἀπολαύσει τοῦ ῥόδου ἡ ἄκανθα

τη γη μετά την παράβαση, μετά απ αυτήν συνδέθηκαν με την απόλαυση

εἰς ὑπόμνησιν τῆς παραβάσεως ἡμᾶς ἄγουσα, δι᾿ ἣν ἀκάνθας καὶ

των τριαντάφυλλων, για να μας υπενθυμίζουν την παράβαση, εξαιτίας της

τριβόλους ἡ γῆ ἀνατέλλειν ἡμῖν κατεδικάσθη. 

οποίας η γη τιμωρήθηκε να βγάζει για μας αγκάθια και τριβόλια.

 

῞Οτι μὲν ταῦτα οὕτως ἔχει, πιστευτέον ἐκ τοῦ καὶ μέχρι τοῦ νῦν τὴν

Και ότι αυτά έτσι είναι, πρέπει να το πιστεύουμε από το γεγονός ότι μέχρι και

τούτων διαμονὴν ἐνεργεῖν τὸν τοῦ Κυρίου λόγον· ἔφη γάρ·

σήμερα ο λόγος του Κυρίου ενεργεί τη διατήρησή τους· διότι είπε:

"Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν".  

Ν αυξάνεσθε και να πολλαπλασιάζεσθε και να γεμίσετε τη γη.

 

Σφαιροειδῆ δέ τινές φασι τὴν γῆν, ἕτεροι δὲ κωνοειδῆ. ῞Ηττων δὲ καὶ

Ορισμένοι λένε ότι η γη είναι σφαιρική, ενώ άλλοι κωνική. Είναι βέβαια πολύ

πάνυ σμικροτέρα ἐστὶ τοῦ οὐρανοῦ, ὥσπερ τις στιγμὴ ἐν μέσῳ

πιο μικρή από τον ουρανό, σαν μια κουκίδα που αιωρείται στο μέσον του.

τούτου κρεμαμένη. Καὶ αὐτὴ δὲ παρελεύσεται καὶ ἀλλαγήσεται.

Αλλάκαι αυτή θα παρέλθει και θα μεταβληθεί. Και είναι μακάριος αυτός που

Μακάριος δέ ἐστιν ὁ τὴν τῶν πραέων γῆν κληρονομῶν· ἡ γὰρ

κληρονομεί τη γη των πράων ανθρώπων· διότι η μέλλουσα γη που θα

μέλλουσα τοὺς ἁγίους ὑποδέχεσθαι γῆ ἀθάνατός ἐστι. Τίς οὖν ἀξίως

υποδεχθεί τους αγίους είναι αθάνατη. Ποιός, λοιπόν, μπορεί να εκφράσει

τὴν ἄπειρόν τε καὶ ἀκατάληπτον τοῦ Δημιουργοῦ σοφίαν

θαυμασμό όπως αξίζει για την άπειρη και ακατάληπτη σοφία του Δημιουργού;

θαυμάσειεν; ῍Η τίς τῆς πρεπούσης εὐχαριστίας ἐφίκοιτο τοῦ δοτῆρος

Ή, ποιός μπορεί να ευχαριστήσει επάξια τον δοτήρα τόσων μεγάλων αγαθών;

τῶν τοσούτων ἀγαθῶν;

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 24.  

 

 

Εἰσὶ δὲ αἱ γνωσθεῖσαι ἐπαρχίαι τῆς γῆς ἤτοι σατραπίαι

αὗται· Εὐρώπης μὲν ἐπαρχίαι λ΄, πίνακες ί· ά ᾿Ιουβερνία, νῆσος Βρετανική ΄

᾿Αλουίωνος νῆσος Βρετανική ΄ ῾Ισπανία Βαιτική ΄ ῾Ισπανία Λουσιτανία έ

῾Ισπανία Ταρακωνησία ΄ Γαλλία ᾿Ακουιτανία ΄ Γαλλία Λουγδονησία ή

Γαλλία Κελτική ΄ Γαλλία Ναρβωνησία ί  Γερμανία μεγάλη ιά ῾Ραιτία καὶ

Οὐινδελικία ι΄ Νωρικόν ι΄ Παννονία ἡ ἄνω ι΄ Παννονία ἡ κάτω ιέ ᾿Ιλλυρίς

ι΄ Δελματία ι΄ ᾿Ιταλία ιή Κύρνος νῆσος ι΄ Σαρδὼ νῆσος ΄     Σικελία νῆσος

κά Σαρματία ἡ ἐν Εὐρώπῃ κ΄ Ταυρικὴ Χερσόνησος κ΄ ᾿Ιάζυγες  Μετανάσται

κ΄ Δακία κέ Μυσία ἡ ἄνω κ΄ Μυσία ἡ κάτω κ΄ Θρᾴκη κή Χερσόνησος κ΄

Μακεδονία ΄ ῎Ηπειρος λά ᾿Αχαΐα λ΄ Εὔβοια νῆσος λ΄ Πελοπόννησος λ΄

Κρήτη νῆσος.   Λιβύης ἐπαρχίαι ι΄, πίνακες ή· ά Μαυριτανία Τιγγιτανή ΄

Μαυριτανία Καισαρηνσία ΄ Νουμιδία ΄ ᾿Αφρικὴ ὅλη έ Κυρηναϊκὴ

πεντάπολις ΄ Μαρμαρική ΄  Λιβύη ή Αἴγυπτος ἡ κάτω ΄ Αἴγυπτος Θηβαΐς

ί ἡ ἐντὸς ᾿Αφρικῆς Λιβύη ιά ἡ ἄνω Αἰγύπτου Αἰθιοπία ι΄ ἡ ἐντὸς τούτων

πάντων νωτιωτάτη Αἰθιοπία.  ᾿Ασίας ἠπείρου μεγάλης ἐπαρχίαι μή,

κανόνες ι΄· ά Βιθυνία Πόντου ΄ ᾿Ασία ἡ ἰδίως, πρὸς τῇ ᾿Εφέσῳ ΄ Φρυγία

μεγάλη ΄ Λυκία έ Γαλατία ΄ Παφλαγονία ΄  Παμφυλία ή Καππαδοκία ΄

᾿Αρμενία μικρά ί Κιλικία ιά Σαρματία ἡ ἐντὸς ᾿Ασίας ι΄  Κολχίς ι΄ ᾿Ιβηρία ι΄

᾿Αλβανία ιέ ᾿Αρμενία μεγάλη ι΄ Κύπρος νῆσος ι΄ Συρία κοίλη ιή Συρία

Φοινίκη ι΄ Συρία Παλαιστίνη ΄ ᾿Αραβία Πετραία κά Μεσοποταμία κ΄

᾿Αραβία ἔρημος κ΄ Βαβυλωνία κ΄ ᾿Ασσυρία κέ Σουσιανή κ΄ Μηδία κ΄  Περσίς

κή Παρθία κ΄ Καρμανία ἔρημος ΄ Καρμανία ἑτέρα λά ᾿Αραβία εὐδαίμων λ΄

῾Υρκανία λ΄ Μαργιανή λ΄ Βακτριανή λέ Σογδιανή λ΄ Σακῶν λ΄ Σκυθία ἡ

ἐντὸς ᾿Ιμάου ὄρους λή Σκυθία ἡ ἐκτὸς ᾿Ιμάου ὄρους λ΄ Σηρική ΄ ᾿Αρεία μά

Παροπανισάδαι μ΄ Δραγγιανή μ΄ ᾿Αραχωσία μ΄ Γεδρωσία μέ ᾿Ινδικὴ ἡ

ἐντὸς Γάγγου τοῦ ποταμοῦ μ΄ ᾿Ινδικὴ ἡ ἐκτὸς Γάγγου τοῦ ποταμοῦ μ΄

Σῖναι μή Ταπροβάνη νῆσος.  ῾Ομοῦ γίνονται  Εὐρώπης μὲν πίνακες ί,

ἐπαρχίαι λ΄, πόλεις ἐπίσημοι ριή  Λιβύης δὲ πίνακες μὲν ή, χῶραι δὲ ι΄,

πόλεις ἐπίσημοι ν΄ ᾿Ασίας δὲ μεγάλης πίνακες μὲν ι΄, ἐπαρχίαι δὲ μή, πόλεις

ἐπίσημοι ρ΄ αἱ πᾶσαι τῆς οἰκουμένης χῶραι Ϟ΄, πόλεις τ΄.  ῎Εθνη δὲ οἰκεῖ τὰ

πέρατα· κατ᾿ ἀπηλιώτην Βακτριανοί, κατ᾿ εὗρον ᾿Ινδοί, κατὰ  Φοίνικα

᾿Ερυθρὰ θάλασσα καὶ Αἰθιοπία, κατὰ λευκόνοτον οἱ ὑπὲρ Σύρτιν

Γεράμαντες, κατὰ λίβα Αἰθίοπες καὶ δυσμικοὶ ῾Υπέρμαυροι, κατὰ ζέφυρον

Στῆλαι καὶ ἀρχαὶ Λιβύης καὶ Εὐρώπης, κατὰ ἀργέστην ᾿Ιβηρία ἡ νῦν

῾Ισπανία, κατὰ δὲ θρασκίαν Κελτοὶ καὶ τὰ ὅμορα, κατὰ ἀπαρκτίαν οἱ ὑπὲρ

Θρᾴκην Σκύθαι, κατὰ βορρᾶν Πόντος Μαιῶτις καὶ  Σαρμάται, κατὰ

καικίαν Κασπία θάλασσα καὶ Σάκες.   

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 25. Περὶ παραδείσου

Για τον Παράδεισο.

 

 

᾿Επειδὴ δὲ ἔμελλεν ὁ Θεὸς ἐξ ὁρατῆς τε καὶ ἀοράτου κτίσεως

Επειδή επρόκειτο ο Θεός να πλάσει τον άνθρωπο από ορατή και αόρατη

πλαστουργεῖν τὸν ἄνθρωπον κατ᾿ οἰκείαν εἰκόνα τε καὶ ὁμοίωσιν,

φύση, σύμφωνα με τη δική του εικόνα και ομοιότητα, σαν κάποιο βασιλιά

ὥσπερ τινὰ βασιλέα καὶ ἄρχοντα πάσης τῆς γῆς καὶ τῶν ἐν αὐτῇ

και άρχοντα όλης της γης και των αγαθών της, γι αυτό το λόγο προετοιμάζει

προκαθίστησιν αὐτῷ οἷόν τι βασίλειον, ἐν ᾧ διαιτώμενος μακαρίαν

γι αυτόν κάτι σαν παλάτι, μέσα στο οποίο αν κατοικεί θα έχει μακάρια και

καὶ πανολβίαν ἕξει ζωήν.  Οὗτός ἐστιν ὁ θεῖος παράδεισος, Θεοῦ

τρισευτυχισμένη ζωή. Αυτός ο τόπος είναι ο θείος παράδεισος, τον οποίο

χερσὶν ἐν ᾿Εδὲμ πεφυτευμένος, εὐφροσύνης καὶ θυμηδίας ἁπάσης

ο Θεός έχει φυτέψει με τα χέρια του, ταμείο κάθε χαράς και ευχαριστήσεως.

ταμιεῖον. ᾿Εδὲμ γὰρ τρυφὴ ἑρμηνεύεται. ᾿Εν τῇ ἀνατολῇ μὲν πάσης

Διότι η λέξη Εδέμ σημαίνει απόλαυση. Ήταν βέβαια στην ανατολή και

τῆς γῆς ὑψηλότερος κείμενος, εὐκραὴς δὲ καὶ ἀέρι λεπτῷ καὶ

βρισκόταν πιο ψηλά απ όλη τη γη, αλλά είχε εύκρατο κλίμα και

καθαρωτάτῳ περιλαμπόμενος, φυτοῖς ἀειθαλέσι κομῶν, εὐωδίας

ακτινοβολούσε από λεπτό και πολύ καθαρό αέρα· ήταν κατάφυτος από

πλήρης, φωτὸς ἔμπλεως, ὥρας ἁπάσης αἰσθητῆς καὶ κάλλους

αειθαλή φυτά, γεμάτος από ευωδία και φως, ο οποίος ξεπερνά στη φαντασία

ὑπερβαίνων ἐπίνοιαν, θεῖον ὄντως χωρίον καὶ ἄξιον τοῦ κατ᾿ εἰκόνα

κάθε εποχή του έτους και ομορφιά· είναι πράγματι θείος τόπος και άξια

Θεοῦ ἐνδιαίτημα, ἐν ᾧ οὐδὲν τῶν ἀλόγων ηὐλίζετο, μόνος δὲ ὁ

κατοικία του ανθρώπου που πλάσθηκε κατ εικόνα Θεού, μέσα στον οποίο

ἄνθρωπος, τῶν θείων χειρῶν τὸ πλαστούργημα.

δεν σύχναζε κανένα από τα άλογα ζώα, αλλά μόνον ο άνθρωπος, το

πλαστούργημα του Θεού. 

 

᾿Εν μέσῳ τούτου ξύλον ζωῆς ὁ Θεὸς ἐφύτευσεν καὶ ξύλον τῆς

Και στο μέσον του Παραδείσου ο Θεός φύτευσε το δένδρο της ζωής και το

γνώσεως. Τὸ μὲν ξύλον τῆς γνώσεως ἀπόπειράν τινα καὶ δοκιμὴν

δένδρο της γνώσεως. Το δένδρο της γνώσεως δόθηκε ως αφορμή, δοκιμασία

καὶ γυμνάσιον τῆς τοῦ ἀνθρώπου ὑπακοῆς καὶ παρακοῆς. Διὸ καὶ

και άσκηση της υπακοής και παρακοής του ανθρώπου. Γι αυτό και πήρε

ξύλον τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρὸν κέκληται, ἢ ὅτι δύναμιν

το όνομα "ξύλο της γνώσεως του καλού και του κακού"· διότι έδινε σε όσους

ἐδίδου γνωστικὴν τοῖς μεταλαμβάνουσι τῆς οἰκείας φύσεως, ὅπερ

το δοκίμαζαν τη δύναμη να γνωρίσουν τη φύση τους· αυτό όμως ήταν καλό

καλὸν μὲν τοῖς τελείοις, κακὸν δὲ τοῖς ἀτελεστέροις, ἔτι καὶ τὴν

για τους τέλειους, αλλά κακό για τους ατελείς και τους επιρρεπείς στις

ἔφεσιν λιχνοτέροις, ὥσπερ στερεὰ τροφὴ τοῖς ἀπαλοῖς ἔτι καί

επιθυμίες· ακριβώς όπως η ξηρά τροφή κάνει κακό στα βρέφη που τρέφονται

δεομένοις γάλακτος· οὐκ ἐβούλετο γὰρ ὁ κτίσας ἡμᾶς Θεὸς μεριμνᾶν

ακόμη με γάλα. Διότι ο Θεός που μας έπλασε δεν ήθελε να μεριμνάμε και

καὶ περὶ πολλὰ τυρβάζεσθαι, οὐδὲ φροντιστὰς καὶ προνοητὰς τῆς

ν ασχολούμαστε με πολλά, ούτε ακόμη να φροντίζουμε και να προνοούμε

ἰδίας ζωῆς γενέσθαι.

για τη δική μας τη ζωή.

 

῞Οπερ δὴ καὶ πέπονθεν ὁ ᾿Αδάμ· γευσάμενος γὰρ ἔγνω, ὅτι γυμνὸς ἦν,

Εδώ όμως την έπαθε ο Αδάμ· διότι, μόλις γεύθηκε τον καρπό του δένδρου,

καὶ περίζωμα ἑαυτῷ περιεποιεῖτο· φύλλα γὰρ συκῆς λαβὼν

αισθάνθηκε τη γύμνια του και φρόντισε να βάλει ένδυμα· πήρε δηλαδή φύλλα

περιεζώσατο. Πρὸ δὲ τῆς γεύσεως γυμνοὶ ἦσαν ἀμφότεροι, ὅ τε

συκιάς και ντύθηκε. Ενώ, πριν από τη γεύση, και οι δύο, ο Αδάμ και η Εύα,

᾿Αδὰμ καὶ ἡ Εὔα, καὶ οὐκ ᾐσχύνοντο. Τοιούτους δὲ ἀπαθεῖς ἐβούλετο

ήταν γυμνοί, αλλά δεν ντρέπονταν. Διότι, τόσο πολύ ο Θεός ήθελε να είμαστε

εἶναι ἡμᾶς ὁ Θεός (ἀπαθείας γὰρ ἄκρας τοῦτό ἐστιν). Ἔτι δὲ καὶ

απαθείς (διότι η γυμνότητα είναι χαρακτηριστικό της τέλειας απάθειας).

ἀμερίμνους, ἓν ἔργον ἔχοντας, τὸ τῶν ἀγγέλων, ὑμνεῖν ἀλήκτως καὶ

Ήθελε ακόμη να είμαστε αμέριμνοι, έχοντας ένας έργο, το αγγελικό, να

ἀδιαλείπτως τὸν κτίσαντα, καὶ τῆς αὐτοῦ κατατρυφᾶν θεωρίας καὶ

δοξολογούμε δηλαδή ακατάπαυστα τον Πλάστη μας, να εντρυφούμε στη δική

αὐτῷ ἐπιρρίπτειν τὴν ἑαυτῶν μέριμναν. ῞Οπερ καὶ διὰ τοῦ

του θεωρία και να εμπιστευόμαστε σ Αυτόν τη φροντίδα του εαυτού μας.

προφήτου Δαυὶδ πρὸς ἡμᾶς ἀπεφθέγξατο· "᾿Επίρριψον ἐπὶ Κύριον

Αυτό μας το είπε και με τον προφήτη Δαβίδ, με τα εξής λόγια: Άφησε τη

τὴν μέριμνάν σου", λέγων, "καὶ αὐτός σε διαθρέψει". Καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς

μέριμνά σου στον Κύριο και Αυτός θα σε αναθρέψει. Αλλά και στα ιερά

Εὐαγγελίοις τοὺς οἰκείους μαθητὰς διδάσκων φησί· "Μὴ μεριμνήσητε

Ευαγγέλια δίδασκε τους μαθητές του με τα ακόλουθα λόγια: Μη φροντίσετε

τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, καὶ τῷ σώματι ὑμῶν, τί ἐνδύσησθε". Καὶ

για την ψυχή σας τί θα φάει, και για το σώμα τί θα φορέσει. Και συνεχίζει:

πάλιν· "Αἰτεῖτε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ,

Ζητάτε τη Βασιλεία του Θεού και τη δικαίωση που Αυτός προσφέρει,

καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν". Καὶ πρὸς τὴν  Μάρθαν·

και τα υπόλοιπα θα έλθουν στη ζωή σας. Και προς τη Μάρθα λέει:

"Μάρθα, Μάρθα, μεριμνᾷς καὶ τυρβάζῃ περὶ πολλά, ἑνὸς δέ ἐστι

Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και ασχολείσαι με πολλά, αλλά ένα είναι αναγκαίο·

χρεία· Μαρία γὰρ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, ἥτις οὐκ

η Μαρία έκανε την καλή επιλογή, την οποία δε θα τη χάσει ποτέ.

ἀφαιρεθήσεται ἀπ᾿ αὐτῆς"· τὸ καθῆσθαι δηλονότι παρὰ τοὺς πόδας

Ως επιλογή της εννοούσε βέβαια ότι καθόταν στα πόδια του και άκουγε

αὐτοῦ καὶ ἀκούειν τῶν λόγων αὐτοῦ.  

τα λόγια του.

 

Τὸ δὲ τῆς ζωῆς ξύλον ἢ ξύλον ἔχον ἐνέργειαν ζωῆς παρεκτικὴν ἢ τοῖς

Τό δένδρο όμως της ζωής ήταν δένδρο που είχε ζωοπάροχη ενέργεια και

τῆς ζωῆς ἀξίοις καὶ τῷ θανάτῳ οὐχ ὑποκειμένοις μόνοις ἐδώδιμον.

ήταν φαγώσιμο μόνον απ αυτούς που ήταν άξιοι της ζωής και δεν

Τινὲς μὲν οὖν αἰσθητὸν τὸν παράδεισον ἐφαντάσθησαν, ἕτεροι δὲ

υπόκεινταν στο θάνατο. Ορισμένοι βέβαια θεωρούσαν αισθητό τον παράδεισο,

νοητόν. Πλὴν ἔμοιγε δοκεῖ, ὅτι ὥσπερ ὁ ἄνθρωπος αἰσθητὸς ἅμα καὶ

ενώ άλλοι νοητό. Εγώ όμως έχω τη γνώμη ότι, όπως ο άνθρωπος πλάστηκε

νοητὸς δεδημιούργητο, οὕτω καὶ τὸ τούτου ἱερώτατον τέμενος

και αισθητός και νοητός, έτσι και το ιερώτατο τέμενός του δημιουργήθηκε

αἰσθητὸν ἅμα καὶ νοητὸν καὶ διπλῆν ἔχον τὴν ἔμφασιν· τῷ γὰρ

ταυτόχρονα αισθητό και νοητό και με διπλή όψη. Διότι, όπως εξιστορήσαμε,

σώματι ἐν τῷ θειοτάτῳ χώρῳ καὶ ὑπερκαλλεῖ, καθὼς ἱστορήσαμεν,

κατοικούσε με το σώμα στο θεϊκό και πανέμορφο τόπο,

αὐλιζόμενος, τῇ ψυχῇ ἐν ὑπερτέρῳ καὶ ἀσυγκρίτῳ καὶ

ενώ με την ψυχή ζούσε σε ακόμη ανώτερο και ασύγκριτο και

περικαλλεστέρῳ τόπῳ διέτριβε Θεὸν ἔχων οἶκον τὸν ἔνοικον καὶ

πανέμορφο τόπο, έχοντας ως ένοικο της κατοικίας του το Θεό και ως

αὐτὸν ἔχων εὐκλεὲς περιβόλαιον καὶ τὴν αὐτοῦ περιβεβλημένος

ένδοξο ένδυμα τον ίδιο το Θεό· ήταν ντυμένος με τη Χάρη του και

χάριν καὶ τοῦ μόνου γλυκυτάτου καρποῦ τῆς αὐτοῦ θεωρίας

απολάμβανε το μοναδικό γλυκύτατο καρπό, τη θεωρία του προσώπου του,

κατατρυφῶν, οἷά τις ἄγγελος ἄλλος καὶ ταύτῃ τρεφόμενος. ῞Οπερ

η οποία τον έτρεφε σαν άλλο άγγελο. Γι αυτό το λόγο, πανάξια πήρε το

δὴ καὶ ξύλον ζωῆς ἀξίως ὠνόμασται· ζωῆς γὰρ θανάτῳ μὴ

όνομα "δένδρο της ζωής". Διότι η γλυκύτητα της κοινωνίας με το Θεό

διακοπτομένης ἡ γλυκύτης τῆς θείας μεθέξεως τοῖς μεταλαμβάνουσι

μεταδίδει στους μετόχους της ζωή που δεν διακόπτεται από το θάνατο.

μεταδίδωσιν. ῝Ο δὴ καὶ πᾶν ξύλον ὁ Θεὸς ἐκάλεσεν· "᾿Απὸ παντὸς

Ο Θεός αυτό το ονόμασε "κάθε δένδρο" και είπε: Από κάθε δένδρο που

ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει", φησί, "φάγεσθε·" αὐτὸς γάρ

βρίσκεται στον Παράδεισο θα τρώτε· διότι ο Ίδιος είναι το παν και με τη

ἐστι τὸ πᾶν, ἐν ᾧ καὶ δι᾿ οὗ τὸ πᾶν συνέστηκε.  

δύναμή του σχημάτισε τα πάντα.

 

Τὸ δὲ τῆς τοῦ καλοῦ τε καὶ κακοῦ γνώσεως ξύλον ἡ τῆς πολυσχεδοῦς

Το δένδρο της γνώσεως του καλού και του κακού είναι η διάκριση της

θεωρίας διάγνωσις. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ τῆς οἰκείας ἐπίγνωσις φύσεως,

κάθε είδους παρατηρήσεως. Και αυτή είναι η τέλεια γνώση της φύσεως,

ἥτις καλὴ μὲν τοῖς τελείοις καὶ ἐν τῇ θείᾳ θεωρίᾳ βεβιωκόσιν,

η οποία είναι βέβαια καλή για τους τέλειους και γι αυτούς που ζουν τη

ἐξ ἑαυτῆς τὴν τοῦ Δημιουργοῦ μεγαλουργίαν δημοσιεύουσα, τοῖς μὴ

θεωρία του Θεού, διότι τους καθιστά γνωστή την παντοδυναμία του

δεδιόσι μετάπτωσιν διὰ τὸ ἐκ τοῦ χρόνου εἰς ἕξιν τινὰ τῆς τοιαύτης

Δημιουργού και δεν φοβούνται την πτώση, καθώς με την πάροδο του χρόνου

ἐληλακέναι θεωρίας, οὐ καλὴ δὲ τοῖς νέοις ἔτι καὶ τὴν ἔφεσιν

έχουν φθάσει σε κάποιο βαθμό αυτής της θεωρίας· δεν είναι όμως καλή για

λιχνοτέροις, οὓς διὰ τὸ ἀβέβαιον τῆς ἐν τῷ κρείττονι διαμονῆς καὶ

τους νέους και επιρρεπείς στις επιθυμίες, διότι η φροντίδα για το σώμα τους

μήπω παγίως ἐνεδρασθῆναι τῇ τοῦ μόνου καλοῦ προσεδρείᾳ ἡ τοῦ

τραβά την προσοχή και τους αποσπά, καθώς είναι ασταθείς στην παραμονή

οἰκείου κηδεμονία σώματος πρὸς ἑαυτὴν ἀνθέλκειν καὶ περισπᾶν

στο αγαθό και δεν σταθεροποιήθηκαν ακόμη στην αφοσίωση στο μοναδικό

πέφυκεν.  

καλό.

 

Οὕτω διπλοῦν οἶμαι τὸν θεῖον παράδεισον. Καὶ ἀληθῶς οἱ θεοφόροι

Θεωρώ, λοιπόν, ότι ο θείος Παράδεισος έχει δύο έννοιες. Και οι θεοφόροι

Πατέρες παρέδωκαν οἵ τε οὕτως, οἵ τε ἐκείνως διδάξαντες. Δυνατὸν

Πατέρες μας παρέδωσαν την αλήθεια, είτε δίδαξαν τη μία είτε την άλλη έννοια.

δὲ νοῆσαι πᾶν ξύλον τὴν ἐκ πάντων τῶν κτισμάτων τῆς θείας

Μπορούμε μάλιστα να ερμηνεύσουμε ότι η έκφραση "παν ξύλον" σημαίνει

δυνάμεως γινομένην ἐπίγνωσιν, ὥς φησιν ὁ θεῖος ἀπόστολος· "Τὰ

την τέλεια γνώση που προέρχεται από τα δημιουργήματα της θείας δυνάμεως,

γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα

όπως λέει ο θείος Απόστολος: Ο αόρατος κόσμος γίνεται αντιληπτός από τα

καθορᾶται". Πασῶν δὲ τῶν ἐννοιῶν καὶ θεωριῶν τούτων ἡ καθ᾿ ἡμᾶς

κτιστά δημιουργήματα. Και απ όλες τις έννοιες και παρατηρήσεις πιο

ὑψηλοτέρα πέφυκεν, ἡ τῆς ἡμετέρας φημὶ συστάσεως, ὥς φησιν ὁ

σπουδαία είναι αυτή που αναφέρεται σε μας, στη δική μας σύσταση, όπως λέει

θεῖος Δαυίδ· "᾿Εθαυμαστώθη ἡ γνῶσίς σου ἐξ ἐμοῦ", τουτέστιν ἐκ τῆς

ο προφήτης Δαβίδ: Από την γνώση του εαυτού μου θαυμάζω τη σοφία σου·  

ἐμῆς κατασκευῆς. ᾿Επισφαλὴς δὲ αὕτη τῷ ᾿Αδὰμ ὑπῆρχε νεοπαγεῖ

δηλαδή, από την παρατήρηση της φύσεώς μου. Αυτή όμως η γνώση ήταν

ὄντι, δι᾿ ἃς εἴπομεν αἰτίας.

επικίνδυνη για τον Αδάμ, που ήταν άπειρος, για τους λόγους που εκθέσαμε.

 

Ἤ ξύλον μὲν ζωῆς τὴν ἐκ πάντων τῶν αἰσθητῶν ἐγγινομένην

Ή πρέπει να θεωρήσουμε ως δένδρο της ζωής την πιο βαθιά έννοια για το

θειοτέραν ἔννοιαν καὶ τὴν δι᾿ αὐτῶν ἐπὶ τὸν ἁπάντων γενεσιουργόν

Θεό που προέρχεται από τα κτιστά, και την αναγωγή μέσω αυτών στον

τε καὶ δημιουργὸν καὶ αἴτιον ἀναγωγήν, ὅπερ καὶ πᾶν ξύλον

Πλάστη, Δημιουργό και Αίτιο όλων των όντων· και αυτό το ονόμασε "παν

ὠνόμασε, τὸ πλῆρες καὶ ἀδιαίρετον, μόνην τε τοῦ καλοῦ φέρων τὴν

ξύλον", εννοώντας δηλαδή την πληρότητα και την ενότητα, που μας παρέχει

μέθεξιν, ξύλον δὲ γνώσεως καλοῦ καὶ πονηροῦ τὴν αἰσθητὴν καὶ

την μοναδική μετοχή του καλού· και "δένδρο της γνώσεως του καλού και του

ἐνήδονον βρῶσιν, τὴν τῷ δοκεῖν μὲν γλυκαίνουσαν, τῷ ὄντι δὲ ἐν

κακού" ονόμασε την αισθητή και ηδονική βρώση, η οποία φαίνεται γλυκιά,

μετουσίᾳ κακῶν τὸν μετέχοντα καθιστῶσαν· φησὶ γὰρ ὁ Θεός· "᾿Απὸ

αλλά στην πραγματικότητα οδηγεί αυτόν που την γεύεται στην μετοχή των

παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ", διὰ πάντων,

κακών· διότι λέει ο Θεός: Από κάθε δένδρο του Παραδείσου μπορείς να

οἶμαι, τῶν κτισμάτων ἐπ᾿ ἐμὲ τὸν ποιητὴν ἀναβιβάσθητι, λέγων, καὶ

φας· νομίζω είναι σαν να λέει ο Θεός, "με όλα τα κτιστά οδηγήσου σε μένα

ἕνα καρπὸν ἐκ πάντων κάρπωσαι, ἐμὲ τὴν ὄντως ζωήν. Πάντα σοι

τον Πλάστη και δοκίμασε τον μοναδικό καρπό, εμένα,την όντως ζωή. Όλα ας

ζωὴν καρποφορείτωσαν, καὶ τὴν ἐμὴν μέθεξιν ποιοῦ τῆς οἰκείας

σου προσφέρουν ως καρπό την ζωή, και την κοινωνία μαζί μου να την κάνεις

ὑπάρξεως σύστασιν· οὕτω γὰρ ἔσῃ ἀθάνατος. "᾿Απὸ δὲ τοῦ ξύλου

συστατικό της υπάρξεώς σου· διότι έτσι θα γίνεις αθάνατος". Και δεν θα

τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, οὐ φάγεσθε ἀπ᾿ αὐτοῦ. ῟Ηι δ᾿ ἂν

φάτε από το δένδρο της γνώσεως του καλού και του κακού. Την ημέρα που

ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ᾿ αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε"· φυσικῶς γὰρ ἡ

θα φάτε απ αυτό, θα πεθάνετε. Διότι η αισθητή τροφή είναι από τη φύση της

αἰσθητὴ βρῶσις τοῦ ὑπεκρεύσαντός ἐστιν ἀναπλήρωσις καὶ εἰς

αναπλήρωση αυτών που αποβάλλονται και πηγαίνει στον αφεδρώνα και

ἀφεδρῶνα χωρεῖ καὶ φθοράν· καὶ ἀμήχανον ἄφθαρτον διαμένειν τὸν

χάνεται· και είναι αδύνατον να μένει άφθαρτος αυτός που καταναλώνει την

αἰσθητῆς βρώσεως ἐν μετουσίᾳ γινόμενον.   

αισθητή τροφή.

 

῍Η ξύλον μὲν ζωῆς ἡ μετοχὴ τοῦ θεοῦ, δι᾿ ἧς καὶ οἱ ἄγγελοι τρέφονται, δι᾿

ἧς τὴν ἀφθαρσίαν λαμβάνειν ἠμέλλομεν· ἔδει γὰρ ἡμᾶς πρῶτον

ἀδιακρίτως ὑποταγῆναι τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ, ἕως εἰς τελείαν ἕξιν τῆς

ἀρετῆς ἤλθομεν, καὶ οὕτως δῶρον παρὰ θεοῦ λαβεῖν τὴν διάκρισιν καλοῦ

τε καὶ κακοῦ, ὅπερ ἐστὶ ξύλον τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ κακόν. Οὐκ

ἀσφαλὴς γὰρ τῷ ἀρτιπαγεῖ ἡ διάκρισις τῶν λογισμῶν καὶ τὸ

ἀντιρρητικὸν διὰ τὸ ἐμπαθῆ ἔτι καὶ ἡδυπαθῆ ἔχειν τὸν λογισμόν. Ξύλον

μὲν οὖν ζωῆς φημι τὴν ἐκ θεοῦ δεδομένην ἐντολήνξύλον γὰρ ζωῆς ἐστιν

ἡ δικαιοσύνη πᾶσι τοῖς ἀντεχομένοις αὐτῆς. Καὶ ηὐλόγηται ξύλον, δι᾿ οὗ

δικαιοσύνη πεφύτευται, φησὶ Σολομώνξύλον δὲ γνώσεως τὴν διάκρισιν

καλοῦ τε καὶ κακοῦ. ῎Εδει οὖν τὸν ᾿Αδὰμ διὰ τῆς ἀδιακρίτου ὑπακοῆς

ἑνωθῆναι θεῷ καὶ πλουτῆσαι τῇ ἑνώσει τὴν θέωσιν ἐν καιρῷ, ὅτε ὁ φύσει

θεὸς ηὐδόκει, καὶ πάντων τὴν ἀληθῆ γνῶσίν τε καὶ διάκρισιν καὶ τὴν

ἀπέραντον ζωήν. ῎Εδει δὲ ἀπόπειραν γενέσθαι τῆς ἀδιακρίτου ὑπακοῆς.

Δίδωσι τοίνυν ἐντολὴν ὁ θεός, μὴ γεύσασθαι τοῦ ξύλου τῆς γνώσεως,

μὴ πιστεῦσαι τῇ ἰδίᾳ διακρίσει μηδὲ φαγεῖν ἀπὸ ξύλου τινὸς ἔχοντος

φυσικὴν ἐνέργειαν ἐμποιητικὴν τῆς ἐπιγνώσεως ἑαυτοῦ ἤτοι τῆς ἰδίας

φύσεως. Προσβαλόντος οὖν τοῦ πονηροῦ διὰ τοῦ ὄφεως καὶ εἰπόντος·

"ἔσεσθε ὡς θεοὶ γινώσκοντες καλὸν καὶ πονηρόν", ἐὰν φάγητε, ἐπίστευσε

τῇ ἰδίᾳ διακρίσει, καὶ ἔδοξεν αὐτῷ καλὸν ἡ θέωσις καὶ ἡ γνῶσις. Καὶ οὐκ

ἐλογίσατο, ὅτι πάντα καλὰ ἐν καιρῷ αὐτῶν καὶ οὐ καλὸν τὸ καλόν, εἰ

μὴ καλῶς γένηται, καὶ ὡς οὐ χρὴ προαρπάζειν τὸ δοθησόμενον παρὰ

γνώμην τοῦ διδόντος τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι. Καὶ εἶδεν, ὡς καλόν, καὶ

ἔφαγεν καὶ ἐγυμνώθη τῆς πρὸς θεὸν ἐκστάσεως, καὶ διηνοίχθησαν οἱ

ὀφθαλμοὶ οἱ σωματικοί, καὶ τὰ πάθη ἐκινήθησαν, καὶ ἔγνωσαν, ὅτι

γυμνοί εἰσι, καὶ ᾐσχύνθησαν. Καὶ περιεσπάσθησαν ἀπὸ θεοῦ καὶ ὡς νήπιοι

ἐλιχνεύθησαν πρὸς τὴν ἡδονὴν καὶ ἐξωρίσθησαν ἐκ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς

καὶ θνητοὶ γεγόνασιν. ῎Ηιδει δὲ ὁ ἐχθρὸς ἐκ τῆς πείρας, ὅτι τὸ

προσεδρεύειν θεῷ θεώσεως καὶ ζωῆς αἰωνίου γίνεται πρόξενον.

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 26. Περὶ ἀνθρώπου

Για τον άνθρωπο.

 

 

Οὕτω μὲν οὖν τὴν νοητὴν οὐσίαν ὑπεστήσατο ὁ Θεός, ἀγγέλους

Έτσι, λοιπόν, δημιούργησε ο Θεός τις νοητές υπάρξεις, εννοώ τους αγγέλους

φημὶ καὶ πάντα τὰ κατ᾿ οὐρανὸν τάγματα ταῦτα γὰρ ἀριδήλως

και όλα τα ουράνια τάγματα διότι αυτά ολοφάνερα έχουν νοερή και

νοερᾶς ἐστι καὶ ἀσωμάτου φύσεως· "ἀσωμάτου" δέ φημι

ασώματη φύση· λέγοντας "ασώματη φύση", την εννοώ σε σύγκριση με την

συγκρινομένης πρὸς τὴν τῆς ὕλης παχύτητα· μόνον γὰρ ὄντως τὸ

παχύτητα της ύλης· διότι μόνον το θείο είναι πραγματικά άϋλο και ασώματο.

θεῖον ἄυλόν τε καὶ ἀσώματον, ἔτι δὲ καὶ τὴν αἰσθητήν, οὐρανόν τε

Δημιούργησε ακόμη την αισθητή φύση, δηλαδή τον ουρανό, τη γη και τα

καὶ γῆν καὶ τὰ τούτων ἐν μέσῳ κείμενα· καὶ τὴν μὲν οἰκείαν (οἰκεία

ενδιάμεσά τους· και δημιούργησε από τη μια την νοητή φύση πλησιέστερη

γὰρ Θεῷ ἡ λογικὴ φύσις καὶ νῷ μόνῳ ληπτή), τὴν δὲ πάντῃ που

στο Θεό (διότι η λογική φύση είναι οικεία στο Θεό και γίνεται αντιληπτή μόνο

πορρωτάτω κειμένην, ὡς ὑπὸ τὴν αἴσθησιν δηλαδὴ πίπτουσαν.

με το νου) και από την άλλη την αισθητή φύση εντελώς μακριά του, επειδή

γίνεται αντιληπτή μόνο με τις αισθήσεις.

 

῎Εδει δὲ ἐξ ἀμφοτέρων μίξιν γενέσθαι, καί σοφίας μείζονος γνώρισμα

Αλλά έπρπε να δημιουργηθεί και σύνθεση από τις δύο φύσεις, ως γνώρισμα

καὶ τῆς περὶ τὰς φύσεις πολυτελείας, ὥς φησιν ὁ θεηγόρος Γρηγόριος,

μεγαλύτερης σοφίας και γενναιοδωρίας προς τις φύσεις, όπως λέει ο θείος

οἷόν τινα σύνδεσμον "τῆς ὁρατῆς τε καὶ ἀοράτου φύσεως". Τὸ δὲ

Γρηγόριος: σαν κάποιος σύνδεσμος της ορατής και αόρατης φύσεως. Και

"ἔδει", φημὶ, τὴν τοῦ Δημιουργοῦ ὑπεμφαίνων βούλησιν· αὕτη γὰρ

λέω "έπρεπε", θέλοντας να δηλώσω τη θέληση του Δημιουργού· διότι αυτή

θεσμὸς καὶ νόμος πρεπωδέστατος, καὶ οὐδεὶς ἐρεῖ τῷ πλαστουργῷ·

αποτελεί τον πιο κατάλληλο θεσμό και νόμο, και κανείς δεν μπορεί να πει

"Τί με ἐποίησας οὕτως"; ᾿Εξουσίαν γὰρ ἔχει ὁ κεραμεὺς ἐκ τοῦ ἰδίου

στον Πλάστη: Γιατί μ έφτιαξες έτσι;. Διότι ο αγγειοπλάστης έχει τη δύναμη

πηλοῦ διάφορα κατασκευάζειν σκεύη πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἑαυτοῦ σοφίας.    

να φτιάχνει από την ίδια λάσπη διάφορα σκεύη, για να δείξει τη σοφία του.

 

᾿Επεὶ δὲ ταῦτα οὕτως εἶχεν, ἐξ ὁρατῆς τε καὶ ἀοράτου φύσεως

Όταν λοιπόν αυτά ήταν έτσι, ο Θεός δημιουργεί με τα χέρια του τον άνθρωπο

δημιουργεῖ τὸν ἄνθρωπον οἰκείαις χερσὶ κατ᾿ οἰκείαν εἰκόνα τε καὶ

και από ορατή και από αόρατη φύση, ν αποτελεί δική του εικόνα και

ὁμοίωσιν· ἐκ γῆς μὲν τὸ σῶμα διαπλάσας, ψυχὴν δὲ λογικὴν καὶ

ομοίωση· το σώμα το έπλασε από τη γη, ενώ με το δικό του φύσημα έδωσε

νοερὰν διὰ τοῦ οἰκείου ἐμφυσήματος δοὺς αὐτῷ, ὅπερ δὴ θείαν

τη λογική και νοερή ψυχή, πράγμα το οποίο το ονομάζουμε θεία εικόνα.

εἰκόνα φαμέν· τὸ μὲν γὰρ "κατ᾿ εἰκόνα" τὸ νοερὸν δηλοῖ καὶ

Διότι το νοερό και το αυτεξούσιο του ανθρώπου δείχνει το"κατ εικόνα",

αὐτεξούσιον, τὸ δὲ "καθ᾿ ὁμοίωσιν" τὴν τῆς ἀρετῆς κατὰ τὸ δυνατὸν

ενώ η, όσο είναι δυνατόν, ομοιότητα στην αρετή δείχνει το "καθ ομοίωσιν".

ὁμοίωσιν. 

 

῞Αμα δὲ τὸ σῶμα καὶ ἡ ψυχὴ πέπλασται· οὐ τὸ μὲν πρῶτον, τὸ δὲ

Και πλάσθηκαν συγχρόνως το σώμα και η ψυχή· όχι το ένα πρώτα και το άλλο

ὕστερον κατὰ τὰ ᾿Ωριγένους ληρήματα. 

έπειτα, σύμφωνα με τις φλυαρίες του Ωριγένη.

 

᾿Εποίησεν οὖν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον ἄκακον, εὐθῆ, ἐνάρετον, ἄλυπον,

Ο Θεός, λοιπόν, έπλασε τον άνθρωπο άκακο, απλό, ενάρετο, χαρούμενο,

ἀμέριμνον, πάσῃ ἀρετῇ κατηγλαϊσμένον, πᾶσιν ἀγαθοῖς κομῶντα,

αμέριμνο, στολισμένο με κάθε αρετή, προικισμένα με όλα τα αγαθά, σαν

οἷόν τινα κόσμον δεύτερον, ἐν μεγάλῳ μικρόν, ἄγγελον ἄλλον,

κάποιον δεύτερο κόσμο, μικρό κόσμο μέσα σε μεγάλο, άλλο άγγελο,

προσκυνητὴν μικτόν, ἐπόπτην τῆς ὁρατῆς κτίσεως, μύστην τῆς

σύνθετο προσκυνητή, επόπτη της ορατής δημιουργίας, γνώστη των

νοουμένης, βασιλέα τῶν ἐπὶ γῆς, βασιλευόμενον ἄνωθεν, ἐπίγειον

μυστηρίων της αόρατης, επίγειο βασιλιά που τον κυβερνά από ψηλά,

καὶ οὐράνιον, πρόσκαιρον καὶ ἀθάνατον, ὁρατὸν καὶ νοούμενον,

ταυτόχρονα επίγειο και ουράνιο, πρόσκαιρο και αθάνατο, ορατό και νοητό,

μέσον μεγέθους καὶ ταπεινότητος, τὸν αὐτὸν πνεῦμα καὶ σάρκα·

ενδιάμεσο μεταξύ μεγαλείου και μικρότητος, τον ίδιο και πνεύμα και σάρκα.

σάρκα διὰ τὴν ἔπαρσιν, πνεῦμα διὰ τὴν χάριν· τὸ μὲν ἵνα πάσχῃ καὶ

Είναι σάρκα εξαιτίας της υπερηφάνειας και πνεύμα εξαιτίας της χάρης· το ένα,

πάσχων ὑπομιμνήσκηται καὶ παιδεύηται, τὸ δὲ ἵνα μένῃ καὶ δοξάζῃ

για να υποφέρει και υποφέροντας να θυμάται και να γίνεται συνετός, και το

τὸν εὐεργέτην, τῷ μεγέθει φιλοτιμούμενον, ζῷον ἐνταῦθα

άλλο, για να μένει σταθερός και να δοξάζει τον ευεργέτη του φιλοτιμούμενος

από το μεγαλείο του· τον έπλασε ζώσα ύπαρξη που κατ οικονομία ζει εδώ,

οἰκονομούμενον τουτέστιν ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καὶ ἀλλαχοῦ

δηλαδή στην παρούσα ζωή, αλλά που προορίζεται για αλλού,

μεθιστάμενον ἐν τῷ αἰῶνι τῷ μέλλοντι, καί πέρας τοῦ μυστηρίου τῇ

να μετοικήσει στη μέλλουσα ζωή· και το τέλος του μυστηρίου είναι ότι

πρὸς Θεὸν νεύσει θεούμενον· θεούμενον δὲ τῇ μετοχῇ τῆς θείας

θεώνεται με την κίνησή του προς το Θεό· θεώνεται μάλιστα με την μετοχή

ἐλλάμψεως καὶ οὐκ εἰς τὴν θείαν μεθιστάμενον οὐσίαν. 

στο θείο φωτισμό, αλλά χωρίς να μεταβάλλεται σε θεία ουσία.

 

᾿Εποίησε δὲ αὐτὸν φύσιν ἀναμάρτητον καὶ θέλησιν αὐτεξούσιον.

Και τον έπλασε αναμάρτητο στη φύση του και αυτεξούσιο στη θέλησή του.

᾿Αναμάρτητον δέ φημι οὐχ ὡς μὴ ἐπιδεχόμενον ἁμαρτίαν μόνον

Λέγοντας "αναμάρτητο" δεν εννοώ ότι δεν είναι δεκτικός αμαρτίας μόνον

γὰρ τὸ θεῖον ἁμαρτίας ἐστὶν ἀνεπίδεκτον, ἀλλ᾿ οὐχ ὡς ἐν τῇ φύσει

ο Θεός είναι ανεπίδεκτος αμαρτίας, αλλά εννοώ ότι δεν έχει την αμαρτία

τὸ ἁμαρτάνειν ἔχοντα, ἐν τῇ προαιρέσει δὲ μᾶλλον, ἤτοι ἐξουσίαν

στη φύση του, αλλά μάλλον στην προαίρεσή του· δηλαδή, έχει τη δύναμη να

ἔχοντα μένειν καὶ προκόπτειν ἐν τῷ ἀγαθῷ τῇ θείᾳ συνεργούμενον

διατηρείται και να προοδεύει στο αγαθό, με τη βοήθεια της θείας χάριτος· και

χάριτι, ὡσαύτως καὶ τρέπεσθαι ἐκ τοῦ καλοῦ καὶ ἐν τῷ κακῷ

επίσης, μπορεί να παρεκτραπεί από το καλό και να οδηγηθεί στο κακό,

γίνεσθαι, τοῦ Θεοῦ παραχωροῦντος διὰ τὸ αὐτεξούσιον· οὐκ ἀρετὴ

με παραχώρηση του Θεού, εξαιτίας του αυτεξουσίου του· διότι, ό,τι γίνεται

γὰρ τὸ βίᾳ γινόμενον.  

εξαναγκαστικά, δεν είναι αρετή.

 

Ψυχὴ τοίνυν ἐστὶν οὐσία ζῶσα, ἁπλῆ, ἀσώματος, σωματικοῖς

Η ψυχή, επίσης, είναι ζώσα ύπαρξη, απλή, ασώματη· η φύση της είναι

ὀφθαλμοῖς κατ᾿ οἰκείαν φύσιν ἀόρατος, λογική τε καὶ νοερά,

αόρατη με τα μάτια του σώματος· είναι λογική και νοερή,

ἀσχημάτιστος, ὀργανικῷ κεχρημένη σώματι καὶ τούτῳ ζωῆς,

χωρίς σχήμα· κατοικεί σε οργανικό σώμα και του παρέχει ζωή,

αὐξήσεώς τε καὶ αἰσθήσεως καὶ γεννήσεως παρεκτική, οὐχ ἕτερον

ανάπτυξη, αντίληψη και γέννηση· δεν έχει τον νου σαν κάτι διαφορετικό από

ἔχουσα παρ᾿ ἑαυτὴν τὸν νοῦν, ἀλλὰ μέρος αὐτῆς τὸ καθαρώτατον·

τον εαυτό της, αλλά σαν το πιο καθαρό στοιχείο της· διότι, όπως είναι

ὥσπερ γὰρ ὀφθαλμὸς ἐν σώματι, οὕτως ἐν ψυχῇ νοῦς· αὐτεξούσιος,

το μάτι στο σώμα, έτσι είναι και ο νους για την ψυχή. Είναι αυτεξούσια και

θελητική τε καὶ ἐνεργητική, τρεπτὴ, ἤτοι ἐθελότρεπτος, ὅτι καὶ

έχει θέληση και ενέργεια· είναι μεταβλητή, δηλαδή μεταβάλλεται σύμφωνα με

κτιστή. Πάντα ταῦτα κατὰ φύσιν ἐκ τῆς τοῦ δημιουργήσαντος

τη θέλησή της, διότι είναι κτιστή. Όλα αυτά τα έχει λάβει με φυσική τάξη από

αὐτὴν χάριτος εἰληφυῖα, ἐξ ἧς καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ φύσει οὕτως εἶναι

τη χάρη του Δημιουργού της, η οποία της έδωσε και την ύπαρξη και τη φύση.

εἴληφεν. 

 

 

Ὁσαχῶς τό ἀσώματον

Με πόσους τρόπους νοείται το ασώματο.

 

᾿Ασώματα δὲ καὶ ἀόρατα καὶ ἀσχημάτιστα κατὰ δύο τρόπους

Αντιλαμβανόμαστε τα ασώματα, τα αόρατα και τα άμορφα με δύο τρόπους:

νοοῦμεν· τὰ μὲν κατ᾿ οὐσίαν, τὰ δὲ κατὰ χάριν· καὶ τὰ μὲν φύσει ὄντα,

άλλα κατ ουσίαν και άλλα κατά χάριν· διότι τα πρώτα είναι από τη φύση

τὰ δὲ πρὸς τὴν τῆς ὕλης παχύτητα. ᾿Επὶ Θεοῦ μὲν οὖν φύσει, ἐπὶ δὲ

τους, ενώ τα δεύτερα σε αντίθεση με την παχύτητα της ύλης. Για το Θεό

ἀγγέλων καὶ δαιμόνων καὶ ψυχῶν χάριτι, καὶ ὡς πρὸς τὴν τῆς ὕλης

βέβαια λέμε "ασώματος από τη φύση του", ενώ για τους αγγέλους, τους

παχύτητα λέγεται ἀσώματον.     

δαίμονες και τις ψυχές λέμε "ασώματοι χαριστικά και σε αντίθεση με την

παχύτητα της ύλης".

 

Σῶμά ἐστι τὸ τριχῇ διαστατὸν ἤγουν τὸ ἔχον μῆκος καὶ πλάτος καὶ

Σώμα είναι αυτό που έχει τρεις διαστάσεις, δηλαδή μήκος, πλάτος και βάθος

βάθος, ἤτοι πάχος. Πᾶν δὲ σῶμα ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων

ή πάχος. Καί κάθε σώμα συνίσταται από τέσσερα στοιχεία, ενώ τα σώματα

συνίσταται, τὰ δὲ τῶν ζῴων σώματα ἐκ τῶν τεσσάρων χυμῶν.  

των ζώων αποτελούνται από τέσσερις χυμούς.

 

Χρὴ εἰδέναι, ὅτι τέσσαρα στοιχεῖά ἐστι· γῆ, ξηρὰ καὶ ψυχρά· ὕδωρ,

Πρέπει μάλιστα να γνωρίζουμε ότι τα τέσσερα στοιχεία είναι: η γη, που είναι

ψυχρὸν καὶ ὑγρόν· ἀήρ, ὑγρὸς καὶ θερμός· πῦρ, θερμὸν καὶ ξηρόν.

ξερή και ψυχρή· το νερό, που είναι ψυχρό και υγρό· ο αέρας, που είναι υγρός

και θερμός· η φωτιά, που είναι θερμή και ξερή.

῾Ομοίως καὶ χυμοὶ τέσσαρες, ἀναλογοῦντες τοῖς τέσσαρσι στοιχείοις·

Το ίδιο και οι χυμοί είναι τέσσερις και αναλογούν στα τέσσερα στοιχεία: η

μέλαινα χολὴ ἀναλογοῦσα τῇ γῇ (ξηρὰ γάρ ἐστι καὶ ψυχρά)· φλέγμα

μαύρη χολή, που αναλογεί στη γη (διότι είναι ξερή και ψυχρή)· το φλέγμα, που

ἀναλογοῦν τῷ ὕδατι (ψυχρὸν γάρ ἐστι καὶ ὑγρόν)· αἷμα ἀναλογοῦν

αναλογεί στο νερό (διότι είναι ψυχρό και υγρό)· το αίμα, που αναλογεί στον

τῷ ἀέρι (ὑγρὸν γάρ ἐστι καὶ θερμόν)· ξανθὴ χολὴ ἀναλογοῦσα τῷ

αέρα (διότι είναι υγρό και θερμό)· η ξανθή χολή, που αναλογεί στη φωτιά

πυρί (θερμὴ γάρ ἐστι καὶ ξηρά). Οἱ μὲν οὖν καρποὶ ἐκ τῶν στοιχείων

(διότι είναι θερμή και ξερή). Οι καρποί, λοιπόν, αποτελούνται από τα

συνίστανται, οἱ δὲ χυμοὶ ἐκ τῶν καρπῶν, τὰ δὲ τῶν ζῴων σώματα

στοιχεία, οι χυμοί πάλι από τους καρπούς, ενώ τα σώματα των ζώων

ἐκ τῶν χυμῶν καὶ εἰς τὰ αὐτὰ ἀναλύεται· πᾶν γὰρ συντιθέμενον εἰς

αποτελούνται από τους χυμούς, και αναλύονται σ αυτά· διότι καθετί που

τὰ αὐτὰ ἀναλύεται, ἐξ ὧν συνετέθη.  

είναι σύνθετο, αναλύεται στα μέρη από τα οποία συντίθεται.

 

 

Ὅτι ὁ ἄνθρωπος κοινωνεῖ καί ἀψύχοις καί ἀλόγοις καί λογικοῖς.

Ότι ο άνθρωπος μετέχει και στα άψυχα και τα άλογα και τα λογικά όντα.

 

Χρὴ γινώσκειν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος καὶ τοῖς ἀψύχοις κοινωνεῖ καὶ τῆς

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος έχει κοινά γνωρίσματα με τα άψυχα·

τῶν ἀλόγων μετέχει ζωῆς καὶ τῆς τῶν λογικῶν μετείληφε νοήσεως.

ακόμη μετέχει στη ζωή των αλόγων ζώων και έχει πάρει τη νόηση από τα

Κοινωνεῖ γὰρ τοῖς μὲν ἀψύχοις κατὰ τὸ σῶμα καὶ τὴν ἀπὸ τῶν

λογικά όντα. Τα κοινά, δηλαδή, γνωρίσματα με τα άψυχα είναι στο σώμα

τεσσάρων στοιχείων κρᾶσιν, τοῖς δὲ φυτοῖς κατά τε ταῦτα καὶ τὴν


 

 
||
 
6η σελίδα
 

Για να επικοινωνήσετε μαζί μας, κάντε αριστερό κλικ με το ποντίκι σας εδώ.

 

Ἐπιστροφή στήν ἀρχή τῆς σελίδας

 

Επιστροφή στο κεντρικό μενού.